NGO – czym jest organizacja pozarządowa?

Organizacje pozarządowe, czyli NGOs (Non-Governmental Organizations), to podmioty, które pełnią istotną rolę w społeczeństwie, działając na rzecz dobra publicznego. Ich głównym celem jest bowiem realizowanie działań, które odpowiadają na potrzeby społeczne.

Ale czym dokładnie są organizacje pozarządowe i w jaki sposób różnią się od innych podmiotów? W tym artykule przyjrzymy się definicji NGOs, ich głównym celom, formom prawnym, a także sposobom, w jakie te organizacje pozyskują środki na swoją działalność.

Definicja i cele NGOs, czyli Non-Governmental Organizations

Organizacje pozarządowe (NGOs) odgrywają ważną rolę w wielu dziedzinach życia społecznego. Choć ich struktura i zakres działań mogą się różnić, wszystkie mają wspólny cel – funkcjonują na rzecz dobra publicznego. W tej części artykułu przyjrzymy się, czym dokładnie są organizacje pozarządowe oraz jakie cele realizują w ramach swojej działalności.

NGOs – podstawa prawna

Zgodnie z Ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 roku (art. 3 ust. 2), organizacjami pozarządowymi są osoby prawne, a także jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, ale mające zdolność prawną, które nie działają w celu osiągnięcia zysku. Należą do nich m.in. fundacje i stowarzyszenia. Tworzone są na podstawie przepisów ustaw.

Organizacje pozarządowe nie należą do sektora finansów publicznych w rozumieniu ustawy o finansach publicznych. Do NGOs nie zaliczamy również przedsiębiorstw, banków, instytutów badawczych ani spółek prawa handlowego, które są państwowymi albo samorządowymi osobami prawnymi.

Charakterystyka organizacji pozarządowych

Na podstawie powyższej definicji można więc powiedzieć, że organizacje pozarządowe (NGOs) cechuje brak powiązań z sektorem publicznym – nie są częścią administracji rządowej ani samorządowej (czyli władzą publiczną). Działają na rzecz dobra publicznego, koncentrując się na realizacji celów społecznych. W odróżnieniu od firm, które generują zyski, NGOs nie mają na celu osiągania zysku.

NGOs traktowane są często jako część „trzeciego sektora”, zaraz obok sektora publicznego (władzy publicznej) i prywatnego (przedsiębiorstw). Trzeci sektor odgrywa istotną rolę w społeczeństwie obywatelskim, a organizacje pozarządowe pomagają w rozwiązywaniu wielu problemów społecznych, których nie jest w stanie rozwiązać ani władza publiczna, ani sektor prywatny.

W ramach swojej działalności NGOs angażują się w szeroki wachlarz działań, które obejmują m.in.:

1. pomoc społeczną – wspieranie ludzi znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, takich jak osoby bezdomne, osoby chore, starsze, a także rodziny w kryzysie,
2. inicjatywy z zakresu edukacji – organizowanie szkoleń, kursów, stypendiów, a także poprawianie dostępu do edukacji oraz wspieranie rozwoju osobistego i zawodowego,
3. ochronę zdrowia – poprzez organizowanie hospicjów, centrów zdrowia oraz wspieranie osób z przewlekłymi chorobami i niepełnosprawnościami
4. ochronę środowiska – działania mające na celu promocję ekologicznych rozwiązań, walkę ze zmianami klimatycznymi oraz dbanie o ochronę przyrody.

Jak już wspomnieliśmy, organizacje pozarządowe charakteryzuje brak powiązań z finansami publicznymi, co zapewnia im niezależność w realizacji celów społecznych, bez ingerencji ze strony władzy publicznej. W Polsce NGOs odgrywają istotną rolę w rozwiązywaniu problemów społecznych, a ich znaczenie rośnie wraz z rosnącym zaufaniem ze strony społeczeństwa. Większość z nich współpracuje z wolontariuszami, których wkład jest dużym wsparciem dla działań takich organizacji.

Gdzie szukać informacji o NGOs w Polsce?

Bogatym źródłem najważniejszych informacji na temat organizacji pozarządowych w Polsce jest portal ngo.pl, który prowadzi Stowarzyszenie Klon/Jawor. Działalność tego portalu polega w dużej mierze na udostępnianiu wielu interesujących raportów, artykułów i wiadomości związanych z działalnością NGOs oraz m.in. informacji o wolontariacie czy też różnych inicjatywach obywatelskich.

Jakie są rodzaje organizacji pozarządowych?

Organizacje pozarządowe mogą przybierać różne formy prawne, zależnie od celów, jakie realizują, oraz sposobu, w jaki chcą prowadzić swoją działalność. W Polsce najczęściej spotykanymi formami organizacji pozarządowych są fundacje oraz stowarzyszenia. Każda z nich form ma swoje specyficzne cechy, które decydują o jej strukturze i sposobie funkcjonowania.

Fundacja

Fundacja to organizacja pozarządowa, której celem jest realizacja określonego celu społecznego lub gospodarczego. Powstaje w wyniku przekazania przez fundatora majątku na wybrany cel (np. pomoc charytatywną, ochronę zdrowia, edukację czy wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami) i podpisania aktu fundacyjnego, określającego zasady jej działania. Wszelkie zgromadzone przez fundację środki muszą być przeznaczane wyłącznie na realizację ustalonego celu. Ten rodzaj organizacji nie posiada członków, a prowadzenie takiej działalności, pod kątem finansowym, opiera się na przekazanym majątku lub darowiznach.

Przeczytaj też: Rodzaje fundacji dostępne w Polsce >>>

Stowarzyszenie

Stowarzyszenie to dobrowolne zrzeszenie osób, które działają wspólnie na rzecz określonych celów, takich jak np. promocja kultury i sztuki, sportu, edukacji czy działalności charytatywnej. Ten typ organizacji pozarządowej ma charakter samorządny i działa na podstawie regulaminu ustalonego przez jego członków. Mają oni prawo głosu i realny wpływ na podejmowane wspólnie decyzje. Ważną cechą stowarzyszenia jest to, że jego działalność opiera się głównie na pracy społecznej osób, które do niego należą.

Inne rodzaje NGOs

Oprócz fundacji i stowarzyszeń, organizacje pozarządowe mogą przyjmować też inne formy prawne. Należą do nich m.in. kluby sportowe, spółdzielnie socjalne, które wspierają osoby wykluczone społecznie, oraz komitety społeczne działające na rzecz lokalnych inicjatyw, np. budowy dróg. Do NGOs zaliczamy również takie organizacje jak Polski Czerwony Krzyż czy inne organizacje humanitarne, które niosą pomoc w sytuacjach kryzysowych. Ważnymi przedstawicielami tej grupy są także związki ochotniczych straży pożarnych, pełniące niezastąpioną rolę w ochronie przeciwpożarowej.

NGO a organizacja pożytku publicznego

Organizacja pożytku publicznego (OPP) to szczególny status, który mogą otrzymać tylko niektóre organizacje pozarządowe. Choć każda OPP jest NGO, nie każda organizacja pozarządowa spełnia warunki do uzyskania tego miana. OPP muszą spełniać dodatkowe wymagania dotyczące m.in. transparentności i odpowiedniego zarządzania funduszami. Organizacje posiadające ten status mogą m.in. otrzymywać 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych.

W skrócie, OPP to specjalnie wyróżnione NGO, które spełniają wyższe standardy w zakresie działalności i nadzoru.

Może zainteresuje Cię również: Czym jest OPP, czyli organizacja pożytku publicznego? >>>

Finansowanie i wydatkowanie środków przez organizacje pozarządowe

Organizacje pozarządowe (NGOs) pozyskują środki na swoją działalność z różnych źródeł. W zależności od formy i celu ich działalności, mogą korzystać m.in. z dotacji publicznych, darowizn prywatnych, składek członkowskich, a także prowadzić odpłatną działalność, np. organizować warsztaty czy wydarzenia. Ważnym źródłem finansowania dla niektórych organizacji jest także możliwość otrzymania 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych, co jest szczególnie korzystne dla organizacji posiadających status OPP.

Jednak pozyskanie funduszy to tylko część procesu. Równie ważne jest odpowiednie zarządzanie środkami, tak by zapewnić ich efektywne wykorzystanie, zgodne z ustalonymi celami statutowymi. Wydatkowanie środków w organizacjach pozarządowych jest ściśle kontrolowane. Organizacje te muszą dokumentować swoje wydatki, a także przechodzić przez audyty i cykliczne kontrole, co zapewnia transparentność ich działań. Najważniejsze jest, by każda złotówka została przeznaczona na realizację celów społecznych, nie zaś na działalność zarobkową.

Podsumowanie

Organizacje pozarządowe (NGOs) pełnią bardzo istotną rolę we współczesnym społeczeństwie. Angażują się w różnorodne działania na rzecz dobra publicznego w obszarach, w których pomoc ze strony władz nie wystarcza. Niezależne od sektora publicznego i niedążące do osiągania zysków, koncentrują się na realizacji ustalonych celów społecznych, takich jak pomoc potrzebującym, edukacja, ochrona zdrowia czy ochrona środowiska. Ich działalność ma zatem ogromne znaczenie, szczególnie w rozwiązywaniu problemów społecznych i poprawie jakości życia wielu osób.

Dzięki transparentności w wydatkowaniu pozyskiwanych środków i przeważającej zgodności działań z celami statutowymi, organizacje pozarządowe cieszą się dużym zaufaniem społecznym. Pomaga im to w otrzymywaniu potrzebnego wsparcia, by móc pełnić funkcje, które są niezbędne w każdym zdrowo funkcjonującym społeczeństwie obywatelskim.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co to znaczy NGO?

NGO to skrót od angielskiego terminu Non-Governmental Organization, czyli organizacja pozarządowa. Charakterystyczną cechą organizacji pozarządowych jest to, że podmioty te koncentrują się na działaniach na rzecz dobra publicznego i nie mają na celu osiągnięcia zysków. Funkcjonują też niezależnie od sektora publicznego. Więcej o NGO przeczytasz w powyższym artykule.

Co zaliczamy do NGO?

Do organizacji pozarządowych zalicza się takie formy jak fundacje, stowarzyszenia, kluby sportowe, organizacje charytatywne i inne podmioty, które spełniają wymogi definicji NGO oraz zajmują się działalnością na rzecz społeczności, w tym m.in. pomocą dla osób potrzebujących i wsparciem ochrony zdrowia czy edukacji.

Kto finansuje NGO?

Organizacje pozarządowe pozyskują pieniądze z różnych źródeł, takich jak m.in. dotacje rządowe i samorządowe, darowizny od osób prywatnych i firm, składki członkowskie oraz 1,5% podatku dochodowego. W niektórych przypadkach mogą również prowadzić działalność odpłatną, np. organizując warsztaty czy wydarzenia.